عباس قديانى

218

فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )

پدر ، برگردانده و متوجه اسماعيل ميرزا ، برادر ديگر كه در قلعه قهقهه زندانى بود ، بكند . پس از مرگ شاه طهماسب كه با كمك شمخال خان و حسينقلى خلفاى روملو ، حيدر ميرزا را كشت و بلافاصله مأمورينى را به قلعه قهقهه فرستاد تا اسماعيل ميرزا را به قزوين آورده و به تخت سلطنت بنشاند . در طى اين مدت پريخان خانم اداره امور كشور را در دست داشت . اسماعيل پس از جلوس ، برخى از طرفداران خود از جمله حسينقلى خلفاى روملو را كشت و درصدد برآمد تا دست پريخان خانم را از امور سياسى كوتاه كند . اما پريخان خانم كه به قصد برادرش پىبرده بود ، او را مسموم كرد و از بين برد ( 13 رمضان 985 ق . ) پس از مرگ شاه اسماعيل دوم با پيشنهاد پريخان خانم و اتفاق‌نظر طوايف تركمان و استاجلو ، محمد ميرزا ، فرزند ارشد شاه طهماسب - كه در زمان پدر نابينا شاه شده بود - و در شيراز به سر مىبرد به قزوين آمد و بر تخت سلطنت نشست . در اين ايام فترت نيز پريخان خانم عملا اداره امور كشور را در دست داشت . سلطان محمد ( 985 - 996 ق . ) به تحريك خير النساه بيگم ملقب به مهد عليا درصدد برآمد تا به نفوذ پريخان خانم در ميان سران قزلباش و نيز دخالتهاى او پايان دهد . از اين‌رو به اشاره وى ، خليل خان افشار ، پريخان خانم را خفه كرد و همه داراييهاى خواهرش را به خليل خان داد . پريخان خانم مدرسه‌اى در اصفهان بنا كرد و تا مدتها طلاب علوم دينى در آن درس مىخواندند . خواجه على ملقب به زين العابدين ، معروف به عبدى بيگ و متخلص به نويدى كتاب خود را به نام تكملة الاخبار به نام پريخان خانم تأليف كرد . داستان زندگى پريخان خانم در دو جلد با عنوان زندانى قهقهه ( جلد اول ، 1348 ق . ) و قصه پر غصه عشق پريخان خانم ( جلد دوم ) ، به چاپ رسيده است . نام او را پرىرخ خانم نيز نوشته‌اند . پريزاد خانم قرن نهم هجرى . وى از زنان خيّر بود . به نوشته اعيان الشيعه ، وى نديمه گوهرشاد بيگم همسر شاهرخ تيمورى ( 807 - 850 ق . ) بود . هنگامى كه گوهرشاد آغا ، مسجد گوهرشاد را در كنار مرقد امام رضا ( ع ) بنا كرد ، پريزاد خانم نيز مدرسه‌اى دينى در مشهد ساخت و املاكى براى آن وقف نمود و در حدود بيست الى سى طلبه در آن تحصيل مىكردند . در زمان شاه سليمان صفوى ( 1077 - 1105 ق . ) ، يكى از خوانين قندهار به نام نجفعلى خان مدرسه‌اى را تعمير كرد و آقا محمد بيگ و ميرزا شكر اللّه نيز در تجديد بناى آن اهتمام نمودند . اين مدرسه ، در بازار مشهد قرار داشته و تا سه دهه گذشته موجود بود . پسيخانيان : - نقطويان پشتيگان سالار از تشكيلات ادارى عصر ساسانى ، به معنى رئيس خدمه و مستحفظ شاه . پشن در داستانهاى ملى ، نام موضعى كه در آنجا ميان پيران ويسه و طوس نوذر جنگ افتاد و تورانيان پيروز شدند . بيشتر پسران گودرز در اين جنگ كشته شدند . پشنگ لر فرمانرواى لر بزرگ و سيزدهمين اتابك از سلسلهء اتابكان لر بزرگ . وى از جانب امير مبارز الدين محمد ، بعد از اتابك نور الورد به امارت نشست ، و تا سال 792 ه . ق . سلطنت كرد .